سنندجيها سه ماه قبل ازفرا رسيدن شب يلدا با بند كردن انگور و آويزان كردن به در و سقف منازل خود و با تهيه و خريد خربزه و انداختن درخم ترشي به استقبال شب بلدا ميروند.
مردم كردستان اهميت فوقالعادهاي براي شب يلدا قايل هستند و دراين شب بسياري ازمردم همانند شب نوروز لباسهاي نو پوشيده و سفرهها را چيده و عود ميسوزانند.
گرچه برخي از آداب و رسوم شب يلدا دركردستان اكنون كمرنك شده و براي نسل جوان چندان آشنا نيست ولي هنوز در بسياري ازمحلههاي قديمي و خانواده هاي اصيل استان وجود دارد.
ازجمله رسومي كه درگذشته وجود داشت و اكنون نيز دربرخي از خانوادههاي قديمي و روستايي باقي مانده است، خواندن داستانها و اشعار و حماسههاي گذشتگان براي نسل جوان است.
درتعدادي از مناطق روستايي، بزرگان و ريش سفيدان طايفه كتابهاي مانند شاهنامه فردوسي، بوستان و گلستان سعدي و اسكندرنامه را براي ديگران مي خوانند و حماسه و مبارزات قهرمانان داستان و نكات اخلاقي را براي حاضرين ياداور ميشوند.
قصه قديمي و مرسوم ننه سرما و خاتون زمهرير ازجمله قصه و داستانهاي شب يلدا است كه توسط بزرگان براي افراد خانواده مطرح ميشود.
ازديگر رسوم خوبي كه بويژه درمناطق روستايي كردستان وجود دارد، اين است كه افراد روستا درخانه بزرگ طايفه جمع ميشوند و كدورتهايي كه برخي ازهمديگر دارند، دراين مجلس ازبين ميرود و با وساطت بزرگان آشتي ميكنند گردهم آمدن اقوام در خانوادهاي كه به تازگي يكي از اعضاي ان خانواده فوت كرده است ازديگر رسومي است كه در شب يلدا دركردستان انجام ميشود.
درگذشته درروستاهاي كردستان مرسوم بود جوانان در شب يلدا شالهايي را از سقف خانههاي اهالي روستا جايي كه حرارت حاصل ازكرسيهاي زغالي داخل منزل بيروان ميآمد، آويزان ميكردند و صاحب خانه نيز به اندازه توان خود در گوشه اين شالها تنقلات شب يلدا و يا چله را كه بر روي كرسي چيده شده بود مي ريخت و سپس جوانها شالها را بالا ميكشيدند.
تهيه و مصرف هندوانه يكي ديگر ازالزامات شب يلدا در كردستان است، اعتقاد بر اين است كه در زمانهاي قديم هندوانه آخرين ميوهاي بود كه از مزرعه كشاورزان چيده و به بازار ميآمد و كشاورزان با خوردن ان در شب يلدا با ميوههاي تابستاني وداع ميكردند.
خوردن هندوانه در شب زمستان ناشي از يك باور كهن است، عدهاي بر اين باورند خوردن هندوانه در اين شب باعث جلوگيري از تاثير سرما درزمستان و گرما زدگي در تابستان ميشود.
همچنين مردم معتقدند كه خوردن يكبار هندوانه در زمستان از حكمت به دور نيست ولي اين ميوه در گذشته كمتر مورد توجه مردم بوده و بيشتر ازآن براي رنگين نمودن خوانچههاي عروس و نامزدها و دختران به خانه شوهر رفته استفاده ميشد.
عدهاي ديگر بر اين باورند كه در تابستان باد گرمي ميوزد كه با خود درد ناحيه پشت را به همراه دارد اما هركسي در شب يلدا هندوانه بخورد از اين درد در امان خواهد ماند.
گفتن قصه، گرفتن فال حافظ، طرح معما و چيستان و بازيهاي دسته جمعي نظير گل يا پوچ، جوراب بازي و غيره از جمله سرگرميهايي است كه در اين شب ، بزرگ و كوچك را سر گرم ميكند.
دراين شب معمولا خانوادههايي كه پسر نامزد دارند، شب چرهاي شامل انواع آجيل، شيريني و ميو ههاي فصل ازجمله انار ، خربزه ترش و هندوانه همراه با هدايايي براي عروس دريك بسته بندي قرارداده و روي آن را آذين مي بندند كه اين بسته به نام خوانچه معروف است و آن را به خانه عروس ميبرند سال بعد اگرعروس به خانه بخت رفته باشد انجام اين عمل برعكس ميشود به اين معني كه خانواده عروس با همين ترتيب خوانچهاي را به خانه داماد برده و اين در حالي است كه كوتاهي كردن در به جا اوردن اين آيين نوعي بي احترامي و عدم توجه به عروس و يا داماد تلقي ميشود، گفته ميشود اگر خوانچه ارسالي فاقد خربزه ترش باشد عروس خانم به چشم بيحرمتي به آن نگاه ميكند.
دركردستان عده قابل توجهي ازمردم براي شام دولمه درست ميكنند و عده اي نيز دراين شب به دليل خوش يمن بودن از بوقلمون، مرغ و ماهي استفاده مي كنند.
.
